خلاصه : محمد هادى گلريز خاتمى متولد ۱۳۱۸ شيراز است. او از كودكى نزد استادان خانوادگى به يادگيرى اين هنر پرداخت. تا آنجا كه در دوران جوانى به آن ميزان از توانايى و تبحر در رشته اش دست يافته بود كه براى ساختن تالار خاتم مجلس شوراى ملى از طرف وزارت فرهنگ و هنر آن زمان دعوت به كار شد و همين همكارى شرايط استخدام او را درفرهنگ و هنر سابق و سازمان ميراث فرهنگى فعلى در سال ۱۳۴۷ فراهم كرد. محمد هادى گلريز خاتمى تا سال ۱۳۷۹ كه از اين سازمان بازنشسته شد، به فعاليت هاى هنرى در اين مركز مى پرداخت. به اين ترتيب، وى نزديك به نيم قرن است كه به خاتم كارى يعنى حرفه خانوادگى اش اشتغال دارد.
گروه : هنر
رشته : خاتم كاري
والدين و انساب : در دوره قاجاريه نيز با وجود روبه زوال نهادن اين هنر، خاتم سازان شيرازى آثارى همچون در حرم حضرت عبدالعظيم (ع) درتهران و ديگرى كه هم اكنون در موزه ايران باستان است، خلق كردند وبهترين خاتم هاى «شش ضلعى» اين دوره درتهران و شيراز ساخته شد. يكى از خاندان هاى شيرازى كه در زمينه هنر خاتم كارى داراى سابقه ديرين تاريخى است،همانا خاندان گلريز خاتمى است و محمد هادى گلريز خاتمى از هنرمندان شاخص اين خاندان و از زمره بهترين هاى خاتم كارى معاصر ايران محسوب مى شود.
اوضاع اجتماعي و شرايط زندگي : تولد در شهر خاتم و خاتم كارى در كنار اين پيشينه خانوادگى براى محمدهادى كوچك بهترين شرايط را براى آموزش و يادگيرى اين هنر ديرپاى ايرانى فراهم كرد و او از كودكى نزد استادان خانوادگى به يادگيرى اين هنر پرداخت. 3-دوران حرفه آموزي و تحصيلات رسمي:
تحصيلات رسمي و حرفه اي : محمد هادى گلريز خاتمى از كودكى نزد استادان خانوادگى به يادگيرى اين هنر (خاتمكاري) پرداخت. تا آنجا كه در دوران جوانى به آن ميزان از توانايى و تبحر در رشته اش دست يافته بود كه براى ساختن تالار خاتم مجلس شوراى ملى از طرف وزارت فرهنگ و هنر آن زمان دعوت به كار شد و همين همكارى شرايط استخدام او را درفرهنگ و هنر سابق و سازمان ميراث فرهنگى فعلى در سال ۱۳۴۷ فراهم كرد.
هم دوره اي ها و همکاران : از استادان هنر خاتمكاري محمد هادى گلريز خاتمى مي توان به استاد صنيع خاتم. استاد امين الصنايع، استادمحمد حسين، استاد محمود صنيع خاتم، استاد على نعمت و استاد جمشيد صفائى را نام برد.
مشاغل و سمتهاي مورد تصدي : محمد هادى گلريز خاتمى در سال ۱۳۴۷ به استخدام وزارت فرهنگ و هنر سابق و سازمان ميراث فرهنگى فعلى درآمد. محمد هادى گلريز خاتمى تا سال ۱۳۷۹ از اين سازمان بازنشسته شد. گلريز خاتمى مدتى سرپرستى كارگاه خاتم سازمان ميراث فرهنگى را نيز بر عهده داشته است. كارگاه خاتم به سال ۱۳۰۹ در مدرسه صنايع مستظرفه و به سرپرستى استاد صنيع خاتم تأسيس شد. در سال ،۱۳۱۱ استاد امين الصنايع و سپس استادانى چون محمد حسين صنيع خاتم و محمود صنيع خاتم و على نعمت سرپرستى اين كارگاه را به عهده داشتند. از ۱۳۷۹ محمد هادى گلريز خاتمى و پس از او استاد جمشيد صفائى سرپرستى اين كارگاه را به عهده داشته اند. همچنين او از سال ۱۳۶۴ در فرهنگستان هنر و شوراى ارزشيابى هنرمندان سازمان ميراث فرهنگى عضويت داشته است.
فعاليتهاي آموزشي : محمد هادى گلريز خاتمى علاوه بر كار، پيوسته براى خلق آثار تازه در خاتم كارى ايرانى و يا بازسازى آثار گذشتگان،به آموزش اين هنر نيز پرداخته و در كنار آموزش خانگى ،از حضور در مراكز آكادميك هنرهاى سنتى نيز غافل نمانده است. دانشگاه هنر و دانشگاه سوره از مراكزى است كه او در كنار آموزش و انتقال آموخته هايش به نسل تازه، در تنظيم پايان نامه هاى دانشجويان صنايع دستى نيز با آنان همكارى داشته است. خاتمى در مجموع ۲۰ سال است كه به آموزش اين هنر سنتى براى علاقمندان مى پردازد.
آرا و گرايشهاي خاص : . محمد هادى گلريز خاتمى معتقد است هنرهاى سنتى از متن زندگى روزمره مردم فاصله گرفته و علت آن روزمرگى است: «اكثر مردم گرفتار مشكلات زندگى روزمره خودشان هستند. اين افراد وقتى از جلوى اثر سنتى رد مى شوند، فقط يك تماشاچى هستند. شايد اشيايى كه در فروشگاه هاى هنر هاى سنتى هست به درد زندگى شان نخورد، چون شكل زندگى آن ها عوض شده است. بعضى ها هم علاقه دارند ولى جايى در زندگى شان براى اين آثار وجود ندارد. ولى خيلى از مردم هم هستند كه علاقه مندند و صنايع دستى ايرانى را به عنوان هديه مى برند، يعنى هر هديه كه مى خواهند بدهند، صنايع دستى را به ديگر چيزها ترجيح مى دهند چون معتقدند ماندگارتر است. با اين حال، گلريز خاتمى معتقد است هنور هم عده اى هر چند اندك با هنر سنتى پيوندشان را قطع نكرده اند و همان ها هستند كه از اين هنر حمايت مى كنند: «در اين ۱۰ سال، به اين نتيجه رسيده ام كه جوانان كمتر به اين هنر علاقه دارند، اما هنوز هم تعداد كمى هستند كه هنرهاى سنتى را دوست دارند و به آن پاى بندند.آن ها دوست دارند دكور خانه شان از صنايع دستى پر باشد، نه اجناس لوكس خارجى.» خاتمى همچنين مى گويد: «صنايع دستى جزئى از ماست. حس مى كنيد آشناست و با شما پيوستگى دارد و اين پيوستگى باعث مى شود ايرانى هايى كه خارج از كشور زندگى مى كنند، با هنرهاى سنتى خانه شان را تزيين كنند تا احساس غربت نكنند. اين حس حتى اگر شناخت كافى از اين هنرها هم نداشته باشيد، به شما دست مى دهد. اين نوع هنرها به افراد آرامش مى دهد. وقتى به مراكزى چون موزه ها مى رويد، اگر هيچ شناختى هم از آثار آن نداشته باشيد، احساس آرامش مى كنيد. احساس غرور مى كنيد. مى فهميد كه از هزار سال پيش چه هنرمندانى داشته ايد. اين ها چيزى نيست جز اصالت فرهنگ و هنرى كه مربوط به خودمان است. ما نبايد از اين ايده آل ها دور شويم.»
جوائز و نشانها : محمد هادى گلريز خاتمى در ۱۳۷۷ موفق به دريافت نشان درجه يك هنر شد
چگونگي عرضه آثار : از فعاليت هاى مهم هنرى محمد هادى گلريز خاتمى مى توان به مرمت و بازسازى تالار خاتم، كاخ مرمر و همچنين بازسازى اتاق خاتم، كاخ سبز و كاخ موزه سعد آباد اشاره كرد. همكارى با پژوهشگاه علوم انسانى در رابطه با واژه نامه خاتم سازى و همكارى با سازمان صنايع دستى در زمينه استاندارد كردن خاتم در ايران از جمله خدمات ماندگار او در زمينه هنرهاى سنتى است. گلريز خاتمى در كار بازسازى خاتم كارى هاى كهن نيز دستى توانا دارد.چه بسا مرمت آثار كهن براى هنرمندى كه درك درستى از مفهوم سنت دارد ،بتواند در خلق آثار تازه نيز الهام بخش برخورد با توليد اثرى باشد كه قرار است در حيطه هنر سنتى ارزيابى شود.هنرمندى كه لزوم تأكيد بر عناصر شكل دهنده سنت قديم را مى داند،آگاه است كه در سنت بيش از آن كه خلاقيت فردى به معناى امروزى آن اهميت داشته باشد،بايد به روايت درست از سنت انديشيد و در حفظ خط ممتد و راه آهسته و پيوسته هنر سنتى، پا سفت كرد. خاتمى شايد با اين نگاه ،بازسازى آثار گذشتگان را به انجام و سرانجام رسانده باشد.يكى از اين بازسازى ها، خاتم كارى كاخ موزه سبز است.خاتم كارى كاخ موزه سبز از جمله هنرهاى نفيسى است كه در اين كاخ ديده مى شود .اين خاتم ها در دفتر كار در طبقه اول كاخ خودنمايى مى كند. در اين اتاق، نخستين چيزى كه بيننده را مسحور مى كند، خاتم هايى است كه هنرمندان عاشقى ثمره تلاش خويش را در اين اتاق به يادگار گذاشته اند. حاصل كار اين هنرمندان علاوه بر خاتم كارى روى ديوارها و درگاهى ها ، ۶عدد چوب پرده خاتم به طول تقريباً ۲مترآذين بخش بالاى پرده هاست. اثاثيه اتاق شامل ميز،صندلى،اشياى روى ميز،كتابخانه مزين به خاتم و قاب عكس است .همچنين يك عدد آباژور به شكل گلدان تزيينى بسيار زيبا و منحصر به فرد كه در گوشه اتاق خودنمايى مى كند. اين استاد خاتم كار ايرانى در نمايشگاه هايى در ميلان و بسيارى از نقاط دنيا به همراه آثارش شركت كرده و در همه مدت فعاليت هنرى اش كوشيده است تا فرهنگ و هنر ايرانى را به فرهنگ هاى ديگر معرفى كند. براى مثال، نمايشگاهى كه در سالن اصلى نمايشگاهى كتابخانه ادبيات بين الملل مسكو برگزار شد، شامل سه بخش كار هاى خاتم كارى اين استاد برجسته بود.در اين نمايشگاه، ۱۵ اثر برجسته خاتمى كه در سال هاى ۱۳۷۸ تا ۱۳۸۲ ساخته شده بود، از جمله تابلو خاتم و مينا و قلمزنى آب طلا با دعاى «و ان يكاد»، قاب خاتم و تابلو قلمزنى هزار چهره، ساعت تمام خاتم بزرگ و قاب خاتم و تابلو مس قلم زنى گل و مرغ مشبك و... به نمايش گذاشته شد. گلزير خاتمى در بخشى از نمايشگاه كارگاه كوچكى داير كرده و عملاً ساخت خاتم را به علاقه مندان نشان مى داد.او هنر خاتم كارى را براى جمعى از علاقه مندان كه در يكى از سالن هاى كتابخانه ادبيات ملل گردآمده بودند، تعريف و تشريح كرد و در مورد چگونگى تهيه تابلو ها و ابزار كار اين هنر توضيحاتى داد.
گروه : هنر
رشته : خاتم كاري
والدين و انساب : در دوره قاجاريه نيز با وجود روبه زوال نهادن اين هنر، خاتم سازان شيرازى آثارى همچون در حرم حضرت عبدالعظيم (ع) درتهران و ديگرى كه هم اكنون در موزه ايران باستان است، خلق كردند وبهترين خاتم هاى «شش ضلعى» اين دوره درتهران و شيراز ساخته شد. يكى از خاندان هاى شيرازى كه در زمينه هنر خاتم كارى داراى سابقه ديرين تاريخى است،همانا خاندان گلريز خاتمى است و محمد هادى گلريز خاتمى از هنرمندان شاخص اين خاندان و از زمره بهترين هاى خاتم كارى معاصر ايران محسوب مى شود.
اوضاع اجتماعي و شرايط زندگي : تولد در شهر خاتم و خاتم كارى در كنار اين پيشينه خانوادگى براى محمدهادى كوچك بهترين شرايط را براى آموزش و يادگيرى اين هنر ديرپاى ايرانى فراهم كرد و او از كودكى نزد استادان خانوادگى به يادگيرى اين هنر پرداخت. 3-دوران حرفه آموزي و تحصيلات رسمي:
تحصيلات رسمي و حرفه اي : محمد هادى گلريز خاتمى از كودكى نزد استادان خانوادگى به يادگيرى اين هنر (خاتمكاري) پرداخت. تا آنجا كه در دوران جوانى به آن ميزان از توانايى و تبحر در رشته اش دست يافته بود كه براى ساختن تالار خاتم مجلس شوراى ملى از طرف وزارت فرهنگ و هنر آن زمان دعوت به كار شد و همين همكارى شرايط استخدام او را درفرهنگ و هنر سابق و سازمان ميراث فرهنگى فعلى در سال ۱۳۴۷ فراهم كرد.
هم دوره اي ها و همکاران : از استادان هنر خاتمكاري محمد هادى گلريز خاتمى مي توان به استاد صنيع خاتم. استاد امين الصنايع، استادمحمد حسين، استاد محمود صنيع خاتم، استاد على نعمت و استاد جمشيد صفائى را نام برد.
مشاغل و سمتهاي مورد تصدي : محمد هادى گلريز خاتمى در سال ۱۳۴۷ به استخدام وزارت فرهنگ و هنر سابق و سازمان ميراث فرهنگى فعلى درآمد. محمد هادى گلريز خاتمى تا سال ۱۳۷۹ از اين سازمان بازنشسته شد. گلريز خاتمى مدتى سرپرستى كارگاه خاتم سازمان ميراث فرهنگى را نيز بر عهده داشته است. كارگاه خاتم به سال ۱۳۰۹ در مدرسه صنايع مستظرفه و به سرپرستى استاد صنيع خاتم تأسيس شد. در سال ،۱۳۱۱ استاد امين الصنايع و سپس استادانى چون محمد حسين صنيع خاتم و محمود صنيع خاتم و على نعمت سرپرستى اين كارگاه را به عهده داشتند. از ۱۳۷۹ محمد هادى گلريز خاتمى و پس از او استاد جمشيد صفائى سرپرستى اين كارگاه را به عهده داشته اند. همچنين او از سال ۱۳۶۴ در فرهنگستان هنر و شوراى ارزشيابى هنرمندان سازمان ميراث فرهنگى عضويت داشته است.
فعاليتهاي آموزشي : محمد هادى گلريز خاتمى علاوه بر كار، پيوسته براى خلق آثار تازه در خاتم كارى ايرانى و يا بازسازى آثار گذشتگان،به آموزش اين هنر نيز پرداخته و در كنار آموزش خانگى ،از حضور در مراكز آكادميك هنرهاى سنتى نيز غافل نمانده است. دانشگاه هنر و دانشگاه سوره از مراكزى است كه او در كنار آموزش و انتقال آموخته هايش به نسل تازه، در تنظيم پايان نامه هاى دانشجويان صنايع دستى نيز با آنان همكارى داشته است. خاتمى در مجموع ۲۰ سال است كه به آموزش اين هنر سنتى براى علاقمندان مى پردازد.
آرا و گرايشهاي خاص : . محمد هادى گلريز خاتمى معتقد است هنرهاى سنتى از متن زندگى روزمره مردم فاصله گرفته و علت آن روزمرگى است: «اكثر مردم گرفتار مشكلات زندگى روزمره خودشان هستند. اين افراد وقتى از جلوى اثر سنتى رد مى شوند، فقط يك تماشاچى هستند. شايد اشيايى كه در فروشگاه هاى هنر هاى سنتى هست به درد زندگى شان نخورد، چون شكل زندگى آن ها عوض شده است. بعضى ها هم علاقه دارند ولى جايى در زندگى شان براى اين آثار وجود ندارد. ولى خيلى از مردم هم هستند كه علاقه مندند و صنايع دستى ايرانى را به عنوان هديه مى برند، يعنى هر هديه كه مى خواهند بدهند، صنايع دستى را به ديگر چيزها ترجيح مى دهند چون معتقدند ماندگارتر است. با اين حال، گلريز خاتمى معتقد است هنور هم عده اى هر چند اندك با هنر سنتى پيوندشان را قطع نكرده اند و همان ها هستند كه از اين هنر حمايت مى كنند: «در اين ۱۰ سال، به اين نتيجه رسيده ام كه جوانان كمتر به اين هنر علاقه دارند، اما هنوز هم تعداد كمى هستند كه هنرهاى سنتى را دوست دارند و به آن پاى بندند.آن ها دوست دارند دكور خانه شان از صنايع دستى پر باشد، نه اجناس لوكس خارجى.» خاتمى همچنين مى گويد: «صنايع دستى جزئى از ماست. حس مى كنيد آشناست و با شما پيوستگى دارد و اين پيوستگى باعث مى شود ايرانى هايى كه خارج از كشور زندگى مى كنند، با هنرهاى سنتى خانه شان را تزيين كنند تا احساس غربت نكنند. اين حس حتى اگر شناخت كافى از اين هنرها هم نداشته باشيد، به شما دست مى دهد. اين نوع هنرها به افراد آرامش مى دهد. وقتى به مراكزى چون موزه ها مى رويد، اگر هيچ شناختى هم از آثار آن نداشته باشيد، احساس آرامش مى كنيد. احساس غرور مى كنيد. مى فهميد كه از هزار سال پيش چه هنرمندانى داشته ايد. اين ها چيزى نيست جز اصالت فرهنگ و هنرى كه مربوط به خودمان است. ما نبايد از اين ايده آل ها دور شويم.»
جوائز و نشانها : محمد هادى گلريز خاتمى در ۱۳۷۷ موفق به دريافت نشان درجه يك هنر شد
چگونگي عرضه آثار : از فعاليت هاى مهم هنرى محمد هادى گلريز خاتمى مى توان به مرمت و بازسازى تالار خاتم، كاخ مرمر و همچنين بازسازى اتاق خاتم، كاخ سبز و كاخ موزه سعد آباد اشاره كرد. همكارى با پژوهشگاه علوم انسانى در رابطه با واژه نامه خاتم سازى و همكارى با سازمان صنايع دستى در زمينه استاندارد كردن خاتم در ايران از جمله خدمات ماندگار او در زمينه هنرهاى سنتى است. گلريز خاتمى در كار بازسازى خاتم كارى هاى كهن نيز دستى توانا دارد.چه بسا مرمت آثار كهن براى هنرمندى كه درك درستى از مفهوم سنت دارد ،بتواند در خلق آثار تازه نيز الهام بخش برخورد با توليد اثرى باشد كه قرار است در حيطه هنر سنتى ارزيابى شود.هنرمندى كه لزوم تأكيد بر عناصر شكل دهنده سنت قديم را مى داند،آگاه است كه در سنت بيش از آن كه خلاقيت فردى به معناى امروزى آن اهميت داشته باشد،بايد به روايت درست از سنت انديشيد و در حفظ خط ممتد و راه آهسته و پيوسته هنر سنتى، پا سفت كرد. خاتمى شايد با اين نگاه ،بازسازى آثار گذشتگان را به انجام و سرانجام رسانده باشد.يكى از اين بازسازى ها، خاتم كارى كاخ موزه سبز است.خاتم كارى كاخ موزه سبز از جمله هنرهاى نفيسى است كه در اين كاخ ديده مى شود .اين خاتم ها در دفتر كار در طبقه اول كاخ خودنمايى مى كند. در اين اتاق، نخستين چيزى كه بيننده را مسحور مى كند، خاتم هايى است كه هنرمندان عاشقى ثمره تلاش خويش را در اين اتاق به يادگار گذاشته اند. حاصل كار اين هنرمندان علاوه بر خاتم كارى روى ديوارها و درگاهى ها ، ۶عدد چوب پرده خاتم به طول تقريباً ۲مترآذين بخش بالاى پرده هاست. اثاثيه اتاق شامل ميز،صندلى،اشياى روى ميز،كتابخانه مزين به خاتم و قاب عكس است .همچنين يك عدد آباژور به شكل گلدان تزيينى بسيار زيبا و منحصر به فرد كه در گوشه اتاق خودنمايى مى كند. اين استاد خاتم كار ايرانى در نمايشگاه هايى در ميلان و بسيارى از نقاط دنيا به همراه آثارش شركت كرده و در همه مدت فعاليت هنرى اش كوشيده است تا فرهنگ و هنر ايرانى را به فرهنگ هاى ديگر معرفى كند. براى مثال، نمايشگاهى كه در سالن اصلى نمايشگاهى كتابخانه ادبيات بين الملل مسكو برگزار شد، شامل سه بخش كار هاى خاتم كارى اين استاد برجسته بود.در اين نمايشگاه، ۱۵ اثر برجسته خاتمى كه در سال هاى ۱۳۷۸ تا ۱۳۸۲ ساخته شده بود، از جمله تابلو خاتم و مينا و قلمزنى آب طلا با دعاى «و ان يكاد»، قاب خاتم و تابلو قلمزنى هزار چهره، ساعت تمام خاتم بزرگ و قاب خاتم و تابلو مس قلم زنى گل و مرغ مشبك و... به نمايش گذاشته شد. گلزير خاتمى در بخشى از نمايشگاه كارگاه كوچكى داير كرده و عملاً ساخت خاتم را به علاقه مندان نشان مى داد.او هنر خاتم كارى را براى جمعى از علاقه مندان كه در يكى از سالن هاى كتابخانه ادبيات ملل گردآمده بودند، تعريف و تشريح كرد و در مورد چگونگى تهيه تابلو ها و ابزار كار اين هنر توضيحاتى داد.
+ نوشته شده توسط vahid در دوشنبه بیست و پنجم شهریور 1387 و ساعت
12:10 |
