خاتم در ادبیات

دراشعار شاعران قبل از سده نهم هرجا نامی از خاتم برده شده به معنی و مفهوم انگشتری بوده و تنها یک بیت از اشعار مفید بلخی شاعر قرن یازده به معنای هنر خاتم سازی آمده است:

صد نقش بر استخوانم افکند ز داغ **** گویا که لب لعل تو خاتم بند است

تاریخچه+آموزش خاتم

نرد یا نردشیر (یا نیو اردشیر) بازی‌ای بر روی تخته‌است که در میان ایرانیان، ترکیه‌ای‌ها و مردمان اروپای شرقی، بیشتر بازی می‌شود. در این بازی طرفین، مهره‌های خود را بر اساس اعدادی که دو عدد طاس تعیین می‌کنند در جهت حرکت عقربه‌های ساعت یا خلاف آن حرکت می‌دهند و نهایتاً از تخته خارج می‌سازند، بازیکنی برنده خواهد بود که زودتر مهره‌های خود را خارج نماید.

تاریخچه

بر اساس یک نوشته پهلوی بنام چترنج نامک یا شطرنج نامه، این بازی را بزرگمهر در پاسخ به بازی شطرنج که پادشاه هندوستان برای انوشیروان می‌فرستد، ابداع می‌کند و نام آن را به افتخار اردشیر بابکان، بنیانگذار سلسله ساسانی، نیواردشیر می‌گذارد. بنا به متن کتاب شطرنج‌نامه (یا گزارش شطرنج و نهش نیو اردشیر)، در ابداع آن از نمادهای متعددی که عموماً مربوط به باورهای زرتشتی است استفاده می‌نماید. مثلاً تخته بازی به زمین، سیاهی و سپیدی مهره‌ها به شب و روز و تعداد مهره‌ها (که سی عدد است) به سی روز ماههای تقویم زرتشتی، گردش گردانه‌ها(طاسها) به چرخش افلاک و ستارگان و گردش مهره‌ها به حرکت مردمان که تحت تقدیر چرخش آسمان و سیارات قرار دارد تشبیه شده‌است. همچنین چیدن مهره‌ها در ابتدای کار به خلقت و زدن مهره‌ها به برخورد و قتال انسانها و دوباره نشستن آنها به تولد و خروج آنها از صفحه بازی به مرگ تشبیه گردیده‌است. نماد پردازی حتی در شرح شماره طاسها نیز دیده می‌شود که ۱ نشان اهورامزدا؛ ۲ نشان دو مینو(انگره مینو و سپنتا مینو)؛ ۳ نشان اندیشه، گفتار و کردار نیک؛ ۴ نشان طبایع چهارگانه خلقت یعنی آب، باد، خاک، آتش ؛ ۵ نشان پنج روشنی خورشید، ماه، ستاره، آتش، رعد و ۶ به شش گاهنبار مانند شده‌است.[۱]در تلمود نیز به این بازی اشاره‌ شده‌است. در یونانی به آن کوبیا می‌گویند.

آموزش بازی

این بازی با یک تخته دو طرفه که در هر طرف 6خانه در پایین و 6 خانه در بالا داردکه جمعا می‌شود 24 خانه و 15 مهره سیاه و 15مهره سفید و دو تاس بازی می‌شود. طرز قرار گرفتن مهره‌ها را در شکل می‌توانید ببینید .قسمت بالای سمت راست هر شخص یعنی مجموع 6خوانه می‌شود خانه اصلی که من از این به بعد به مجموع این 6خانه میگم منزل. برای اینکه با خانه‌های تکی قاطی نشود. پس خانه به هر یک از 24 خانه گفته می‌شود و به 6خانه بالای سمت راست گفته می‌شود منزل.حدف از انجام این بازی این است که با انداختن تاس ها تمام مهره‌ها را در منزل خود ( مجموع 6 خانه بالای سمت راست تخته هر نفر) جمع کنیم و بعد از اینکه تمام مهره‌ها در منزل خود جمع شدند با انداختن تاس مهره‌ها را از بازی خارج کنیم هر کسی که زود تر مهره‌های خود را از بازی خارج کند برنده است. برای شروع بازی هر شخص تاس میاندازد و هر کسی که عدد بیشتری بدست بیاره بازی را شروع میکنه .به این صورت که اگه برای تعیین نفر اول تاس انداخته شد باشد و بازکن مهره سیاه 5 و بازیکن مهره سفید 3 بیاره بازی را بازکن مهره سیاه شروع می‌کند ولی باید با همین تاس ها بازی را شروع کند یعنی باید با تاس 5 و3 بازی را شروع کند و اجازه انداختن تاس دوباره را برای اولین حرکت خود ندارد شما می‌توانید عدد های بدست آمده از دو تاس را با یک مهره بازی کنید یا انیکه با هر تاس یک مهره را حرکت بدهید .خانه ای که مهره در ان قرار دارد شمرده نمی‌شود.شما باید تمام 10 مهره خود را که خارج از منزل هست را به منزل وارد کنید که از این 10 مهره دوتای ان در خانه حریف قرار داره و 5تای آن هم از اول بازی در منزل خودتون هست.

تاس جفت :

اگر شما تاس ها را بندازید و هر دو تاس یک عدد ظاهر شوند در اصطلاح میگند شما جفت آوردید مثلا جفت دو یا جفت شش.زمانی که شما جفت میاورید می‌توانید عدد بدست آمده را چهار بار بازی کنید خواه با یک مهره خواه با چند مهره.ولی بیشتر استفاده از جفت حرکت هم زمان 2 مهره با هم است

زدن مهره تک :

شما هیجگاه نباید مهر تک در بازی داشته باشید اگر شما مهره تک در بازی داشته باشید رقیب می‌تواند مهره شما را بزندو تا زمانی که مهره خورد را وارد بازی نکنید نمی‌توانید ادامه بدهید.یک مثال میزنم شما مهره خود را به منزل خود می‌برید و آن را تک قرار میدهید و حریف با یکی از دو مهره خود که از اول بازی در خانه شما قرار داشته مهره شما را می‌زند شما حالا باید بازی را با انداختن تاس و قرار دادن مهره در خانه حریف شروع کنید .مثل تاس می اندازید 2و5 میاد شما می‌توانید مهره خود را در خانه2یا 5 بکارید .ولی توجه داشته باشید که حریف نباید در این خانه‌ها از خودش مهره جفت داشته باشد باشد(منظور از مهره جفت دو مهره یا بیشتر در یک خانه است)مثلا اگر حریف در خانه 5 مهره جفت دارد و در خانه 2 مهره جفت ندارد شما مجبور هستید که مهره خود را در خانه 2 بکارید وتاس 5خود را با همین مهره یا دیگر مهره‌ها بازی کنید .حالا اگر حریف در هر دو خانه2و5 مهره جفت داشته باشد شما نمی‌توانید مهره خود را وارد بازی کنید در نتیجه نمی‌توانید دیگر مهره‌ها را هم حرکت بدهید برای همین نوبت به حریف می‌رسد.تو جه داشته باشید اگر بشتر از یک مهره هم حریف از شما زده باشد اول باید مهره‌ها را وارد بازی کنید بعد دیگر مهره‌های بازی را حرکت دهید.گاه می‌شود که حریف هر شش خانه خود را با مهره‌های جفت پر می‌کند و یک مهره تک از شما می‌زندکه در این صورت شما تا زمانی که یکی از خانه‌های حریفتان خالی نشود نمی‌توانید تاس بیندازید. اگر شما مهره بیرون از بازی داشته باشید و تاس بیندازید و مثلا 2و 6 بیارید و در یکی از این خانه‌ها یا هر دو خانه حریف مهره تک داشته باشد شما می‌توانید هم مهره خود را وارد بازی کنید و هم مهره تک حریف را بزنید. اگر شما یک مهر بیرون از بازی داشته باشید و مثلا تاس جفت 2 بیارید و خانه 2 حریف خالی از مهره جفت یا دارای مهره تک باشد شما می‌توانید با یکی از تاس جفت خود مهره خود را وارد بازی کنید و با سه تا تاس جفت خود همین مهره یا مهره‌های دیگر را بازی کنید حال اگر دو مهره بیرون داشتید می‌توانید با دوتاش دو مهره خود را در خانه دو قرار دهید و با دوتای دیگش بازی کنید وبرای سه تا مهره نیز همین طور است و برای چهارتا مهره دیگه 2ای برای بازی کردن باقی نمیونه

خارج کردن مهره از بازی :

زمانی که شما تمام مهره‌ها را در منزل (6خانه بالای سمت راست تخته ) جمع کردید .حالا نوبت به آن رسیده است که مهره‌های خود را از بازی خارج کنید وبرای خارج کردن مهره از بازی شما باید تاس ها را بیندازیدوبه اعزای هر شماره تاس یک مهره از بازی خارج کنید مثلا اگر شما 5و2 بیارید باید یک مهره از خانه شماره 5و یک مهره از خانه شماره 2 خارج کنید و اگر در خانه‌های 5و2 هیچ مهره ای نبود باید با دیگر مهره‌ها این تاسهای 5و2 را بازی کنید مثلا برای تاس 5 یک مهره از خانه 6 به خانه یک ببرید و برای تاس دو یک مهره از خانه‌های دیگر به عقب ببرید

قانون :

اگر تاس انداختید و در خانه مورد نظر هیج مهره ای نبود با شرط اینکه در خانه‌های روبروش هم هیچ مهره ای نباشد شما می‌توانید این مهره را از نزدیکترین خانه قبل از عدد تاس بردارید مثلا تمام مهره‌های شما در خانه‌های 1،2،3 جمع است و شما تاس می اندازید اگر تاس شما مثلا 4و6 باشد شما می‌توانید دو مهره از خانه 3 خارج کنید اما اگر در خانه 5 شما مهره باشد شما نمی‌توانید با تاس 4 مهره از بازی خارج کنید و باید این تاس را بازی کنید حال اگر تاس جفت بیارید شما می‌توانید چهار مهره از خانه عدد تاس خارج کنید.مثلا اگر جفت 3 بیارید در صورتی که چهار مهره در خوانه 3باشد می‌توانید هر چهار مهره را خارج کنید و اگر کمتر از چهار مهره در خانه 3 باشد و در خانه‌های روبرویش هم هیچ مهره ای نباشد شما می‌توانید تعداد تاس 3 باقی مانده از تاس جفت 3 را از خانه 2 بردارید مثلا اگر در خانه شماره 3 یک مهره و درخانه‌های روبرویش هم هیج مهره ای نباشد و در خانه دو هم یک مهره باشد و در خانه 3 هم یک مهره شما باید اول یک مهره از خانه 3 یک مهره از خانه 2 و دو مهره هم از خانه 1 خارج کنید.

مارس:

مارس که من خیلی عاشقشم این است که که شما قبل از اینکه حرفیتان بتواند اولین مهره خود را از بازی خارج کند تمام مهره‌هایتان را از بازی خارج کنید یعنی زمانی که شما مهره‌هایتان را از بازی خارج کرده ایدحریفتان هیج مهره ای را از بازی خارج نکرده باشد

منبع